संदिग्ध अर्थाचे उखाणे

कसलीच हालचाल नाही अजिबात नाही गळक्या झाडांचं पानही हलत नाहीये रस्ताच्या मध्यभाग बसलेली गायही सुस्त पेंगुळलेली नाही म्हणायला भर बाजारात अश्लीलपणे उभ्या असणाऱ्या  वॉचटॉवरचा लंबक तेव्हढा डावी- उजवीकडे झुलतो आहे पण तो त्याच जागेवर कुढतोय असंही म्हणता येऊ शकतं - अगदीच शक्य आहे आपण  बुटांकडे बघायचं आकाशाकडे बघितलेलंही चालतं आकाश- राखाडी / बुट घट्ट की बुट - राखाडी/ आकाश घट्ट? मरु दे, कुणाला फ़रक पडणार आहे? आपण इथेच उभं राहायचं - वाट बघायची शू आल्यासारखे वजन या पायावरुन त्या पायावर करायचं शबनम मधलं हस्तलिखीत काढून परत आत ठेवायचं सालं काहीच बदलत नाही शबनम शबनम राहाते पाय कंबरेखाली लटकलेले राहतात रस्तापण वाढ खुंटल्यासारखा जागीच रमतो  हे बेश्ट! आपल्यालाही कुठं जायचं माहीत नसतं या रस्त्यावरुन कुणी गेलं तर काय होईल? आपल्याला बकरीसारखं त्याच्या मागे मागे जाता येईल? गेला बाजार कुणी बॉम्ब फोडला तर? कुल्ले वर करुन पळावं वाटेल - बहुदा त्या निमित्तानं का होईना काही तरी हालचाल होईल  पण तसं वाटलंच नाही तर?   शंका आणि शक्यता फार वाढायच्या आत इथून निघायला हवं निदान कुणी चार प्रश्न विचा...

  मुरारीलाल माझ्या शहराचं आता गॉथम झालंय. फक् द बॅट लाईट ऍन्ड फक् दॅट बॅटमन. त्याच्याच नाभीतून उगवलेले गर्गरीत कोंभसले विषाणु सांस लेना भी कैसी आदत है च्या  तालावर शहरभर कदमताल करत फिरत आहेत.   चेहऱ्यावर मुखवट्याचे व्रात्य व्रण घेऊन एकट्यानेच कुढणारी माणसं आता स्वतःशीच हसायला, बोलायला लागली आहेत. खिडकीतून डोकावणारी झुम्मड गर्दी ओटीट्यांमधली बेदम नाती कॉफ्या, केक, मधाळ लसूण गॅलऱ्या, दिवे, समूहगान It is getting crazier there. हे गारुड तोडायचं तर  रस्त्यावर चालणाऱ्या एखाद्या अनोळखी माणसाला ’मुरारीलाल’ अशी खच्चून हाक मारत  एक घट्ट मिठी मारायला हवी. स्पर्शाची व्याख्या विसरायच्या आधी एक घट्ट मिठी

देऊळ   मी     casual believer   आहे. म्हणजे हे माझं हे लेटेस्ट स्टेट्स आहे. मी कट्टर धार्मिक वगैरे कधीच नव्हतो पण मध्यंतरी माझं आणि देवाचं काही फारसं बरं नव्हतं. तेव्हढा एक अपवाद सोडला तर मी साधारणतः casual believer या   प्रकारात रमून गेलेलो आहे. ही जमात अमूक वारी देऊळात जाणं , तमूक उपास करणं , ढमूक मंत्र ’य’ वेळा म्हणणं अश्या   व्याखेत बसत नाही. पण हे करणाऱ्या लोकांबद्दल त्यांची तक्रारही नसते. आणि असं असूनही मला देऊळ या प्रकाराबद्दल विशेष ममत्व आहे. प्रसन्न वाटणारी , गर्दी नसलेली , जुनाट देऊळं चट्कन जाऊशी वाटतात. त्या वास्तुला काही विशेष स्ठापत्य , नदीचा शेजार किंवा दंतकथेचा काठ असावा हे जरुरी नाही. माझ्या आज्जी घरच्या देऊळाला यातलं काहीच नव्हतं. तालुक्याचा जिल्हा होऊन इतिहास झाला तरी अगदी नव्वदीच्या दशकातही लातूर फारसं बदललं नव्हतं. जुन्या लातूरमधल्या वीतभर रस्त्यावरून गर्दी वाहात सिद्धेश्वरच्या जत्रेला जायची. त्याच रस्त्यावर आज्जीचं घर आणि देऊळ होतं. ही गावातली आद्यं दैवतं. नंतर बिर्लाछापाची , समाजदैवतांची , काही ऊन-पाऊस पेलणाऱ्या भव्य मु...

साहित्य जागरच्या अंकासाठी वाचलेल्या लेखाची मुळ प्रत नव्वदोत्तरी साहित्याबद्दल  बोलणं म्हणजे शक्यतांच्या टोकावर आपण डगमगत असल्याची कबूली देणं आहे. या बिंदूपासून असंख्य रस्ते फुटतात ,   काही हमरस्त्याला मिळणारे असतील ,   काही अनवट पायवाटांसारखे असतील तर काही दरीच्या तळाशी पोचवणारेही असतील. मराठी साहित्य यातले कुठले रस्ते निवडेल हे सांगणं कठीण आहे. म्हणून मला आज फक्त काही शक्यता इथं मांडायच्या आहेत. मी इथे तुम्हाला विशिष्ट लेखक   , पुस्तकं सुचवणार नाही ,   किंवा मी बऱ्या वाईटाची समिक्षाही करणार नाही. नव्वदीच्या दशकात मराठी साहित्यात  जे बदल झाले ते का झाले हे जर आपल्याला शोधता आलं तर पुढे येणाऱ्या बदलांचा आपल्याला अंदाज बांधता येईल तेव्हढ्यासाठी हा प्रयत्न. सर्वसाधारणपणे नव्वदीच्या दशकाच्या अध्यातमध्यात दोन ,   तीन मोठे बदल घडले. आधीची दशकं गाजवणाऱ्या अनेक मराठी लेखकांचं लिहीणं उतरणीला लागलं किंवा बंद पडलं ,   राजकारणाचे पट नव्यानं मांडण्यात आले   आणि जागतिकीकरण आपल्या घरात घुसलं.  नव्वदोत्तरी साहित्याबद्दल  बोलायचं त...

ट्युलिप्स हिवाळा आला की ट्युलिप फुलणं ओघाओघानं आलंच आणि सोबत येते शुभ्रगार आसमंतात रेंगाळणारी बर्फोदास शांतता. काहीशी अशीच शांतता अंगात मुरवत मी गुमान पडून आहे न्याहाळत प्रकाशाचा एक भुरटा तुकडा भिंतीवरुन माझ्या बोटांत गुंतत जाताना. हे नक्षीकाम माझ्या हाती उगवावं असं मी काहीच केलेलं नाही. उलटपक्षी अंगावरचे कपडेही नर्सनं दिलेले आहेत आणि नावाच्या जागी लटकणारा नंबरही. मी काही विसरण्याआधी भूलतज्ञ माझा सगळा इतिहास वदवून घेतात. 　 चिरफाडीची वाट पाहात हॉस्पिटलच्या पलंगावर, उश्या पांघरुणाच्या गर्दीत, भिरभिरत्या डोळ्यांनी मी गुमान पडून आहे. बगळ्यांसारख्या शुभ्र गणवेशातल्या नर्स आपल्याच तंद्रीत खोलीभर फिरताहेत. किती असाव्यात तेही कळत नाही 　 नेमकी शीर सापडेपर्यंत त्यांचे सरावलेले हात माझ्या अंगभर फिरतात, मऊशार. आणि नंतर सुईतून ठिबकणारी झोप अनावर होत जाते. बर्फ वितळावा तश्या अदृष्य होत जातात खोलीतल्या वस्तू; माझी लेदरची बॅग, हॅट, फ्रेममधून हसणारा माझा नवरा आणि मुलगीदेखिल. सुन्न पडलेल्या शरीरावर ते हसू ओढून घ्यायला हवं! 　 मला आत...

अमेरिकेत रिसर्च स्कॉलर म्हणून काम करणाऱ्या सिद्धार्थ चक्रधरला बंदी घातलेलं स्फोटक मागवल्याच्या संशयावरुन अटक होते तेव्हा त्याची बहीण गायत्री चक्रधर या प्रकरणाचा शोध घ्यायचा ठरवते.    सिदच्या लॅबमधल्या ऍडव्हान्सड कंम्प्युटर सिस्टीम पाहून या सगळ्याच्या मुळाशी आर्टीफीशिअल इंटलीजन्सवर चालणारे बॉट्स असावेत हा गायत्रीचा निष्कर्ष सायबर गुन्हेगारी हाताळणाऱ्या एफ़बीआयच्या पॉल कार्लाला सावध करुन जातो.   बॉट्सचा बनवणाऱ्या मॅडनर्ड कंपनीपर्यंत गायत्री पोचते तेव्हा तिथे रवीकांत , स्टीव्ह आणि आशा यांच्यात सीईओच्या खुर्चीसाठी अटीतटीची शर्यत सुरु झालेली असते. मॅडनर्डमधे गायत्रीसमोर उभा राहातो तो फसवणुक , सत्ताकारण आणि तंत्रज्ञानाच्या अमर्याद शक्तीचा विचित्र खेळ.   तुमच्या आमच्या दाराशी उभं असणारं तंत्रज्ञान ज्योशुआसारख्या माणसाच्या हातात पडलं तर काय होईल ? फेसबुक आणि व्हॉट्सपवर कोंडाळं करुन राहाणाऱ्या सिदसारख्या प्रत्येकाला प्रत्यक्षातली नाती निभावता येतील ? सरतेशेवटी मशीनच जिंकतील ही गायत्रीच्या बाबाची भिती खरी ठरेल ? माणसाच्या उद्यामधे काय दडलय हे शोधायचं तर गायत्री...

Test Message

बडाम् बुडूम् बडाम् बुडूम् गोठ्यामधल्या रवंथ म्हशी काड्या चावती कडाम् कुडूम् त्यांचं शेपूट केव्हढं थोर त्यांनी हाकलतात रंगीत मोर वाट्टेल तिथे दात काढत हसत राहातात धडाम् धुडूम् त्यांचे डोळे भोचक फार शिण्मे चावतात दिवसा चार काना-मात्रा अक्षर खात डुंबत राहातात  फडाम् फुडूम् त्यांची शिंगे आखूड ठार गोठ्यामधे जोर का वार थव्यामधे उडत बिडत जागेवरच तडाम् तुडूम् बडाम् बुडूम् बडाम् बुडूम्

तू नसताना गावात तुझ्या बैरागी भगव्या कपड्यांत विरागी ओळखीचे ऊन भाळी मळतांना हरवतो घरी जाताना   कधी डोळ्यांनी आरपार बघताना अडखळे पाय निघताना तू पुरलेल्या कविता तो गातांना झाडात दिसे रडताना

शहर-१ पिवळ्या करड्य़ा रंगांच्या छटांत गुरफटून झोपलेलं शहर अरुंद रस्त्यांवर मिचमिचणाऱ्या ट्युबलाईट आणि जवळच्या शेताच्या बांधावर कोसळणारं क्षितीज धुळीने मिटमिटलेली झाडांची पाने भद्र स्वरांच्या अवचित लडी नाक्यावरती शिळ्या पोरांच्या बाताड्या आणि कोरड्याढाण नळातून सूं सूं वाहाणारी हवा रुजू घातल्यासारखी माणसे पाय फुटताच इथून स्थलांतरीत होतात शहर- २ साऱ्या शहराला कवेत घेऊ पाहाणारा व्हाईट नॉईज विरत जातात त्यात बेबंद गाड्यांचे निर्बुद्ध आवाज आणि बुद्धाच्या ओठांवरचं धुसर स्मित चव गेलेल्या जीभेची माणसं शहरभर पसरलेल्या थडग्यांतून आपल्या संस्कृतीचे नेमके अवशेष शोधू पाहातात आणि चकवा लागल्यागत फिरुन फिरुन परत आपल्याच घरी जातात कारखान्यांचे कर्मठ भोंगे गोठवत राहातात शरीराच्या प्रतिक्षिप्त क्रिया बॅकप म्हणून तरीही शहराभोवती उभी केली असतात बिनचेहऱ्याची महाद्वारे स्थलांतरीत माणसे रक्तबंबाळ पायांवर तीळ उमलताच धावत सुटतात बा हे र च्या दि शे ने शहर-३ 　 सारे ऋतु एकच गंध पांघरुन उभे असणारे शहर अश्वत्थाम्यासारखे ...

देखण्या बायांना कळत नाही माझ्यात असं काय निराळं आहे. तसं बघाल तर, मला कोणी गो..ड नाही म्हणणार आणि हो, बेतलेल्या शरीराच्या चमकदार ठक्यांसारखी मी आखीवरेखीव देखिल  नाही. पण माझं शरीर- माझे नियम शंकासुरांनो ध्यानात ठेवा कायम. खोटं वाटतयं? माझ्या मर्जीवरच झुलतो माझ्या कंबरेचा झोका चाली मधला तोरा आणि ओठांवरचा धोका. शहाणी ती बाय मी आहेच जगावेगळी. तुमच्या वर्तुळात बिंधास मी घुसते तेव्हा मधमाश्यांसारखे फेर धरतात पुरुष माझ्याभोवती, कुणी विस्फारल्या डोळ्यांनी नकळत उभं राहातं तर कुणी उंच खुर्चीतून गुडघ्यांवर  कोसळतं . ही जादू माझ्या चमकदार डोळ्यांची ही जादू माझ्या खळखळून हसण्याची ही जादू बिनतोड माझ्या ठुमक्याची आणि आनंदानी थिरकणाऱ्या माझ्या पायांची. कारण शहाणी ती बाय मी आहेच जगावेगळी. पुरुषांना प्रयत्न करुनही कळत नाही नेमकं काय वेगळं आहे माझ्यात. देहदार पदर काही उलगडून दाखवते तरीही काही शिरत नाही त्यांच्या सनातन डोक्यात. खुळ्यांनो, तुमच्या चौकटीबाहेर आहे माझं देहभान जे वाहातं पाठीच्या खोल पन्हाळीतून सांडतं आश्वासक हसण्यातून कधी हिंदोळतं स्तनांच्या...

हल्ली फार डेंजर असतं निळ्या रंगाची बंदूक घेऊन गढूळलेल्या डोळ्यांचा माणूस सतत आपल्या पाळतीवर असतो टू कीप डॉक्टर अवे म्हणून जराशी हिमालयन सफरचंदे झूम बराबर झूम च्या  आनंदी  तालावर नाचवावीत डोक्यावर तर निळ्या बंदुकीचं टारगट तोंड वळलेलं दिसतं आपल्याच मोहरलेल्या डोक्याकडे काचपेट्यांच्या शीतल मायेतून अंधाऱ्या ओव्हरब्रिज कडे जाताना गॉशियन आकारातल्या भीतीला दटावण्यासाठी आपण जेव्हा करत असतो भीमरूपी महारुद्राचं आणि अनोव्हीय नियमांचं फ्युजन, पहाऱ्यावर असतेच रोखून पाहणाऱ्या गढूळलेल्या डोळ्यांची जोडी शुन्य-एक-शुन्य-एक-शुन्य-एक-शुन्य-एक स्वरांचा तीव्र निषाद लावलेल्या पावसाचा फायदा घेऊन आपण गर्दीत मिसळू पाहतो तोंडाला पाने पुसणाऱ्या माणसांच्या तेव्हा शेजारून जाणारा कुणी गुणगुणत जातो गर्दीत गारद्यांच्या.. आणि बंदुकीची निळसर नळी बोटांना हलकेच दंश करून अदृश्य होते हल्ली फार डेंजर असतं माणसांची सर्वत्र झडती घ्यायला हवी असं म्हणत आपण खसाखसा चेहरा पुसत आरसा बघतो आणि कंबरेला खोचलेली निळ्या रंगाची बंदूक मेजावर ठेवून झोपायला जातो